تأمین‌ نیاز مردم، مهم‌ترین مستحبات و بهترین طاعات محسوب می‌شود

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی طلیعه، امام علی(ع) دارای بهترین گفتار و سخنان در موضوعات مختلف است، سید رضی بخش‌هایی از سخنان آن حضرت را که دارای بلاغت بود جمع‌آوری و آن‌را نهج‌البلاغه نامید. قرنها دانش‌آموزان و دانشجویان عرب زبان برای بلاغت و سخنوری، این کتاب را مورد مطالعه قرار می دادند. در ادامه به مناسبت شهادت امام علی(ع) مروری بر چند جمله گهربار آن حضرت(ع) با توضیحات حجت الاسلام والمسلمین عباس سرشته، پژوهشگر و نویسنده خواهیم داشت:

شروط خدمت به مردم

امیرالمؤمنین على(ع) در مورد خدمت به مردم طی سخن بسیار زیبایی می فرمایند: «لَا یَسْتَقِیمُ قَضَاءُ الْحَوَائِجِ إِلَّا بِثَلَاثٍ –  بِاسْتِصْغَارِهَا لِتَعْظُمَ وَ بِاسْتِکْتَامِهَا لِتَظْهَرَ –  وَ بِتَعْجِیلِهَا لِتَهْنُؤَ: برآوردن نیازهاى مردم پایدار نیست؛ مگر به سه چیز، کوچک شمردن آن تا خود بزرگ نماید، پنهان داشتن آن تا خود آشکار شود و شتاب در بر آوردن آن، تا گوارا باشد.» (نهج البلاغه، حکمت۱۰۱)

توضیح کوتاه:

امام علی(ع) در این سخن، شرط کمال تأمین نیاز مردم را در سه چیز خلاصه کرده است و می دانیم که تامین مطالبات و حل مشکلات مردم، از مهم ترین مستحبات و بهترین طاعات محسوب می شود که امام علی(ع) در این فراز به آن اشاره کرده است.

در حدیثی از امام صادق(ع) در این رابطه می خوانیم: «مَن سَعَی فِی حَاجَه أَخِیهِ المُسلِمِ طَلَبَ وَجهِ اللهِ کَتَبَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ أَلفَ أَلفِ حَسَنَه یَغفِرُ فِیهَا لِأَقَارِبِهِ وَ جِیرَانِهِ وَ إِخوَانِهِ وَ مَعَارِفِهِ» (کافی، ج۱، ص۱۹۷، ح۶) «کسی که برای برآوردن حاجت برادر مسلمانش تلاش و کوشش کند برای جلب رضای پروردگار، خداوند متعال هزار هزار حسنه در نامه اعمال او می نویسد و حتی به سبب آن بستگان و همسایگان و برادران دینی و آشنایانش مشمول غفران الهی می شوند.»

شرایط خدمت به مردم:

1. کوچک شمردن: افراد بسیاری هستند که وقتی درخواست نیازمندی رو اجابت می کنند آن عمل را بزرگ می شمارند و همه جا فریاد می زنند تا همه خبر دار شوند که کاری انجام داده، این گونه رفع نیاز دیگران ارزشی ندارد، انجام خواسته های مردم زمانی ارزش دارد که انسان آن عمل را کوچک بشمارد و این نشانه بزرگی شخص است.
2.    پنهان داشتن: تأمین نیاز حاجت مندان زمانی ارزش دارد که پنهانی انجام شود تا آبروی تقاضاکننده نزد همه محفوظ بماند.
3. سرعت در عمل: شتاب در تأمین نیاز دیگران یکی از ارزشمندترین کارهایی است که حضرت به آن اشاره دارند.

ارزش صبر بر مشکلات

امیرالمؤمنین على(ع) در بیان زیبایی در مورد ارزش و مقام صبر در مشکلات فرمودند: «مَنْ لَمْ یُنْجِهِ الصَّبْرُ أَهْلَکَهُ الْجَزَعُ: کسى که صبر و شکیبایى او را نجات ندهد، بى‏تابى او را هلاک می کند.»(نهج البلاغه حکمت ۱۸۹ )

توضیح کوتاه:

به یقین در مسیر زندگی انسان، مشکلات و مصیبت های فراوانی است که هیچ کس نمی تواند از آن فرار کند، عکس العملی که انسان می تواند در مقابل این حوادث دردناک و غم انگیز نشان بدهد دو گونه است:

1. صبر و تحمل و شکرگزاری به درگاه خداو دقت در یافتن راه نجات از آن مشکل یا مصیبت و حداقل کاهش دادن آثار زیان بار آن است.
2. جزع و بی تابی است که هم اعصاب انسان را در هم می کوبد و او را گرفتار بیماری های مختلف کرده و گاه به مرگ می کشاند و هم سبب ناشکری به درگاه خداوند و خسران در سرای آخرت می شود.

انسان عاقل راه نخست را انتخاب می کند که هم اجر صابران را دارد و هم فواید و برکات صبر را.

امام هادی(ع) در حدیثی می فرمایند: «المُصیبَه لِلصّابِرِ واحِدَه وَ للجازِعِ إثنانِ: مصیبت برای انسان صابر یکی است و برای انسان ناشکیبا دوتاست.»(بحارالانوار، ج۷۹، ص۱۴۴) مشکلات انسان پایانی پذیر است، انسان نباید خیال کند که همیشه مشکل به یک حال باقی می ماند. امام(ع) می‌فرماید: « اِنَّ لِلْمِحَنِ غَایات لابُدَّ أن تَنتَهِیَ إلَیها: مشکلات غم انگیز، پایانی دارد.»(بحارالانوار، ج۷۵، ص۷۹، ح۵۵) لذا زندگی دنیا آمیخته با انواع مشکلات و رنج است در مسیر اطاعت الهی مشکلات کم نیست و در مسیر رسیدن به تقوا، مشکلات زیاد است، مصیبت ها ناخواسته دامان انسان را می گیرد و اگر به این حقیقت توجه داشته باشیم که انسان از مسیر همین مشکلات و سختی ها باید عبور نماید از وجود مشکلات ناراحت نمی شویم.

توجه ویژه به خانواده

امیرالمؤمنین على(ع) در نامه ۳۱ نهج البلاغه طی سخنی در مورد توجه به خانواده فرمودند: «وَلاَ یکُنْ أَهْلُکَ أَشْقَی الْخَلْقِ بِکَ: مبادا خانواده ات به سبب تو بدبخت ترین مردمان باشند.»(نهج البلاغه، نامه ۳۱ )

توضیح کوتاه:

امام(ع) در یکی از توصیه های خود در این نامه مى فرماید: «نباید خانواده (خاندان) تو بدبخت ترین و ناراحت ترین افراد نسبت به تو باشند.» حضرت در این توصیه اشاره دارد به اینکه نباید با خانواده چنان بدرفتاری کنی که با تو مخالف شوند آن چنان که تمنای مرگ تو و زوال نعمت تو را داشته باشند.

در تفسیر این جمله این احتمال نیز وجود دارد که نباید همه توجه خود را به دوستان و افراد مورد علاقه خویش داشته باشی و از خانواده ات غافل شوی و آنها در درد و رنج و بدبختی زندگی کنند.

کم نیستند کسانی که بیشترین وقت خود را با دوستان و یاران می گذرانند و عیش و نوش هایشان با آنهاست و کمک ها و محبت هایشان متوجه آنان؛ ولی خانواده های آنها از نظر زندگی یا از نظر محبّت و صفا و صمیمت در زندگی در محرومیت شدید هستند.

در حدیثی از امام رضا(ع) در این باره هم می خوانیم: «یَنْبَغی لِلرَّجُلِ اَنْ یُوَسِّعَ عَلی عِیالِهِ لِئَلاَّ یَتَمَنّوا مَوْتَه: سزاوار است (هرگاه انسان نعمتی پیدا کرد) خانواده خود را در رفاه قرار دهد مبادا (تضییق بر آنها سبب شود که) آرزوی مرگ او را کنند.»(من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص ۶۸)

فقر نابودگر

امیرالمؤمنین على(ع) درباره مضرات و معایب فقر می فرمایند: «الْفَقْرُ الْمَوْتُ الْأَکْبَرُ: فقر (ناداری)، مرگ بزرگتر است.»(نهج البلاغه، نامه ۱۶۳ )

 توضیح کوتاه:

امام(ع) در این سخن کوتاه و حکیمانه به آثار زیانبار فقر و تهی دستی اشاره کرده است و در حکمت سوم چنین آمده است: «وَ الْفَقْرُ یُخْرِسُ الْفَطِنَ عَنْ حُجَّتِهِ» «و تهیدستى مرد زیرک را از بیان دلیل و حجت خود کند مى‏سازد». روایات زیادی از رسول خدا(ص) و ائمه اطهار(علیهم السلام) در مذمت فقر و تهیدستی وارد شده که نشانه آن است که در تفکر اسلامی، فقرزدایی اهمیت بسیار زیادی دارد.

تاکید بر فقرزدایی در اسلام به دلیل این است که فقر زمینه انواع انحرافات عقیدتی و اخلاقی را به ویژه در وجود افراد کم ظرفیت فراهم می سازد. بسیار دیده شده است که افراد فقیر کلمات کفرآمیز بر زبان جاری می کنند و هنگامی که زن و فرزند خود را گرسنه می بینند دست به هر کاری میز نند، قوانین اجتماعی را نادیده می گیرند، آداب و اخلاق انسانی را به فراموشی می سپارند و برای رفع فقر خود هر کاری را مجاز می دانند و اگر شخص فقیر کم ظرفیت واقعاً کافر نشود، به مرز کفر نزدیک می شود و حداقل رضایت به قضای الهی را از دست می دهد.

تعبیر به «الْمَوْتُ الْأَکْبَرُ: مرگ بزرگ تر» اشاره به این است که انسان به هنگام مرگ حداقل از مشکلات این جهان آسوده می شود در حالی که فقیری که با فقر دست و پنجه نرم می کند گویی پیوسته در حال جان دادن است. امام(ع) به فرزندش می فرماید: «یا بُنَیَّ ، مَنِ ابتُلِیَ بِالفَقرِ فَقَدِ ابتُلِیَ بِأَربَعِ خِصالٍ: بِالضَّعفِ فی یَقینِهِ، وَالنُّقصانِ فی عَقلِهِ، وَالرِّقَّه فی دینِهِ، وقِلَّه الحَیاءِ فی وَجهِهِ، فَنَعوذُ بِاللّهِ مِنَ الفَقر: جان پسر! هر کس گرفتار فقر شود، به چهار خصلت و عیب بزرگ مبتلا می گردد: ضغف در یقین، نقصان در عقل، سَبُکى در دینش، و کمی حیا در چهره اش. پس از فقر به خداوند پناه مى جوییم.» (بحارالانوار، ج۶۹، ص۴۷، ح۵۸) بنابراین امروز می بینیم که فقر سرچشمه مفاسد بی شماری؛ مانند ابتلا به مواد مخدّر، فحشا، سرقت، خدمت به اجانب و مانند آن می شود.

گرچه در روایات متعددی از فقر ستایش شده، مانند حدیث معروف پیامبر گرامی(ص) که فرمودند: «الفَقرُ فَخری، وبِهِ أفتَخِرُ» (کافی، ج۲، ص۲۶۳) «فقر،[مایه] افتخار من است و به آن، مباهات مى ورزم» و روایت امام صادق(ع) خداوند به حضرت موسی(ع) فرمود: «إذا رَأَیتَ الفَقرَ مُقبِلاً فَقُل: مَرحَبا بِشِعارِ الصّالِحینَ و إذا رَأَیتَ الغِنى مُقبِلاً فَقُل: ذَنبٌ عُجِّلَت عُقوبَتُهُ» (کافی، ج۲ ، ص۲۶۳) «هنگامی که دیدید فقر روی آورده، بگو: ای شعار صالحین خوش آمدی و هنگامی که ببینی غنا روی آورده، بگو: لابد گناهی از من سرزده که مجازاتش به سرعت فرارسیده است.»، ولی روشن است که فقر به معنای تهیدستی مخصوصاً در آنجا که بر اثر تنبلی و کوتاهی و ضعف مدیریت حاصل شود نه مایه افتخار است و نه شعار صالحین، بلکه سبب ذلت و خواری و آلودگی به انواع گناهان است.

مایه افتخار، فقر إلی الله است، زیرا که همه عالم نیازمندند و خداوند بی نیاز؛ «یَا أَیُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ: اى مردم شما (همگى) نیازمند به خدائید؛ تنها خداوند است که بى‏نیاز و شایسته هر گونه حمد و ستایش است!»(فاطر/۱۵) و این شبیه همان چیزی است که در مناجات امام علی(ع) آمده است: «إلهی کَفى لی عِزّا أن أکونَ لَکَ عَبدا، و کَفى بی فَخرا أن تَکونَ لی رَبّا: الهى! همین عزّت مرا بس که بنده تو هستم و همین افتخار مرا بس که تو خداوندگار من هستى.»(خصال، ج۲، ص۴۲۰)

یا اینکه منظور از فقر، زندگی ساده و خالی از تشریفات و تکلّفات است در برابر ثروتی که موجب مستی و غرور و تشریفات و تجملات می شود.

انتهای پیام/