تحلیل آیات تلاوت شده توسط امام حسین(ع) در قیام عاشورا

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری ـ تحلیلی طلیعه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد «تحلیل گفتمان آیات تلاوت شده از سوی امام حسین (ع) در قیام عاشورا» توسط شقایق حمیدی نگاشته شده است.

لاله افتخاری، استاد راهنما و حسن اصغرپور و ابوالفضل ذوالفقاری استادان مشاور این پایان‌نامه در دانشگاه شاهد دانشکده ادبیات و علوم انسانی بودند.

چکیده:

اگر فردی و گروهی در فاصله زمانی مشخص، به طور پراکنده مجموعه گفتارها و یا سخنانی را ابراز دارد و فی المجموع بتوان از همه آن‌ها‌ برداشت خاصی کرد و آن شخص یا گروه را با توجه به این گفتارها دست نشان و مشخص نمود، می‌‌گویند «گفتمان» خاصی بر آنان حاکم است.
تحلیل گفتمان روشی است برای فهم دقیق‌تر کردارهای زبانی و غیر زبانی صادره از گفتمان‌ها‌ در فضای تخاصم که به دو گونه عمل می‌کند.
یا حرکت از کل به جزء است یعنی ابتدا می‌‌توان گفتمان یک فرد یا گروه را فهمید و سپس به بررسی کردارهای صادره از وی پرداخت. یا حرکت از جزء به کل است؛ یعنی گفتمان فرد یا گروه را با بررسی کردارهای صادره از وی فهم کرد.
در این پژوهش، در بررسی گفتمان حاکم بر آیات منتخب تلاوت شده توسط امام حسین (ع) در مسیر قیام، روش نخست به کارگرفته شده است.
البته از آنجا که بر اساس نظریه گفتمان، گفتمان‌ها‌ عموما در فضای تخاصم شکل می‌گیرند فلذا هیچ گفتمانی نمی‌‌تواند هرگز کاملاً شکل بگیرد و تثبیت شود و شکل‌گیری خود واقعی و کامل در افراد گفتمان‌ها‌ اسطوره‌ای بیش نیست، اسلام این مبانی نظری را قبول نداشته و اتفاقاً فلسفه ارسال رسل را قرائت صحیح از آیات، نشانه‌ها و دال‌های هستی و تعلیم آن در راستای تزکیه افراد و وصول آنها‌ به کمال و هویت خویش، بعد از عدم آگاهی، ضلالت و حیرانی در حوزه گفتمان‌گونی می‌‌داند: «لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُوْمِنینَ إِذْ بَعَثَ فیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَهَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفی‏ ضَلالٍ مُبینٍ»(‌‌‌آل‌عمران،۱۶۴)، بنابراین این پژوهش صرفاً از «خرده‌روش» تحلیل گفتمان (نه مبانی)، آن هم به استناد قاعده «تعرف الاشیاء باضدادها» در حد تعیین قطب‌های مثبت و منفی متن آیات مستند امام حسین (ع) به هدف تشخیص دال‌های هر گفتمان بهره برده است.
زیرا با یافتن قطب‌های مثبت و منفی متنی که در فضای تخاصمی بدان استناد شده، می‌‌توان نتیجه گرفت که مراد گوینده از کاربرد این متن وصف گفتمان خویش است به قطب‌های مثبت متن و وصف گفتمان غیر است به قطب‌های منفی متن.
از این طریق دال‌هایی که دلالت می‌کند به نظام‌ معنایی دو گفتمان متخاصم به دست می‌‌آید. یافته‌های این پژوهش مجموعه‌ای از دال‌های گفتمان حسینی و یزیدی، مأخوذ از آیات تلاوت‌شده توسط امام حسین (ع) در مسیر قیام است، که دلالت می‌‌کنند نظام معنایی آن دو گفتمان را.
نوآوری پژوهش نیز علاوه بر محتوای آن، استفاده از روش تحلیل گفتمان در بررسی آیاتی از قرآن است که در فضاهای تخاصمی مورد استناد قرار گرفته‌اند. در بسیاری از مواقع نتایج حاصل از این روش، در روش‌های مرسوم تفسیر قرآن به دست نیامده است.
نتیجه این پژوهش دو شکل است که بر اساس آیات تلاوت شده توسط امام حسین (ع) در مسیر قیام، شاکله نظام‌های معنایی گفتمان حسینی و یزیدی را به تصویر کشیده است.
بر طبق این دو نمودار اولاً ضرورت ابتناء نظام اسلامی بر نظام ولایت اثبات شده و ثانیاً نحوه مواجهه با نظام‌ها و گفتمان‌ها‌ی غیرولایی معاند روشن می شود.
انتهای پیام/