جامعه ما نیازمند بازگشت به ارزش‌ها و الگوهای قرآنی است

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری ـ تحلیلی طلیعه، مصطفی عباسی مقدم، مشاور پژوهش و برنامه‌ریزی معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره راهکار قرآن برای ارتقای سطح رفتار اجتماعی در جامعه اسلامی گفت: قرآن کریم مانند همه عرصه های دیگر به اصلاح رفتار توجه ویژه دارد و به دنبال این است که رفتار همه افراد در حوزه فردی و جمعی اصلاح شود. قرآن هم به اصلاح اخلاقیات فرد توجه دارد و هم و در ارتباط با دیگران، سبک زندگی را به خوبی ترسیم می کند تا انسانها نسخه رسیدن به سعادت را داشته باشند.

وی افزود: آیات قرآن به دو شکل اصلاح رفتار انسانها را ترسیم می کنند به گونه ای که تغییر رفتار منطبق بر اندیشه های دینی باشد. شکل اول آیات کلی است که به طور راهبردی سلسله دستوراتی را می دهد و افراد از بعضی امور نهی می کند. منظور از آیت راهبردی آیاتی است که به جزییات رفتار نمی پردازد. مانند آیه «ان الله یامرکم بالعدل و الاحسان» خداوند به شما فرمان می دهد که عدل پیشه کنید و احسان کنید. عدل به این معنا که انسان حق خود و دیگران را به طور مساوی در نظر بگیرد و به حقوق دیگران تجاوز نکند و احسان هم لطف انسان به دیگران را شامل می شود.

عباسی مقدم گفت: در بعضی از آیات قرآن به توبه اشاره شده و آمده «کسانی که اهل توبه هستند و خطای خود را جبران می کنند.» توبه هم یکی از راهبردهای کلی قرآن در راستای ارتقای سطح رفتار افراد در جامعه است.

استاد دانشگاه کاشان افزود: آیاتی هم به صورت جزیی  به اصلاح رفتارها می پردازد. خیلی از مشکلات رفتاری از ناحیه زبان است و آیاتی در قرآن وجود دارد که بیان می کند «زبان تان را کنترل کنید و با مردم به نیکی سخن بگویید.» در بخش دیگری قرآن می فرماید: «ای مردم تقوا پیشه کنید و سخن منطقی و محکم بگویید.» سخن نباید ظنی باشد بلکه باید سخن قطعی و قاطع باشد. بسیاری از اختلاف ها و کدورت ها در اثر سخنانی است که قول سدید نیست و برخواسته از ظن و بدگمانی است.

وی ادامه داد: در جای دیگری از قرآن آمده که «به عدالت سخن بگویید.» انسانها بیشتر قضاوت های خود را از طریق زبان بیان می کنند. وقتی به عدالت سخن گفته شود باعث ناراحتی طرف مقابل نمی شود زیرا به حق گفته شده است. شاید عده ای از سخن حق هم ناراحت شوند که ما در این صورت مسئولیتی نداریم.

عباسی مقدم بخش دیگری از انحرافات اخلاقی را به دلیل تکبر انسانها دانست و گفت: انسانها دائما می خواهند بالاتر از دیگران باشند. قرآن می گوید: «چهره خود را متکبرانه نشان ندهید و روی زمین با غرور و سرمستی راه نروید.»

این استاد دانشگاه افزود: توصیه های حضرت لقمان به فرزندش هم ناظر به اصلاح رفتار است مانند اینکه « صدای خود را در برخورد با دیگران کوتاه کن.» قرآن درباره دشمنی که میان دو نفر بوجود می آید و منجر به تجاوز می شود، گفته است: «اگر با کسی دشمن شدید، این دشمنی باعث ستمگری نشود.» قرآن می گوید به مشرکان و کافران دشنام ندهید زیرا آنها هم به تبع به شما ناسزا می گویند.

عدم ناسزاگویی در عرصه کلام دارای نقش زیادی است

عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان اضافه کرد: گفتن سخن منطقی و عدم ناسزاگویی در عرصه کلام دارای نقش زیادی است. در عرصه عمل تواضع و پرهیز از تکبر و در حوزه ارتباط با دیگران هم  اصلاح و سازش و گذشت باید مبنا باشد. این راهکارها مهم ترین توصیه های قرآن برای اصلاح رفتار افراد است. ما اگر عامل به این دستورات اخلاقی باشیم اختلاف ایجاد نمی شود. انسان منطقی و اهل گفتگو هرگز خشونت را در رفتار و ارتباط با دیگران وارد نمی کند.

وی افزود: قرآن بیان می کند که در برابر تجاوز به سرزمین تان دفاع جانانه کنید حتی اگر شهید شوید اما اگر در جامعه اسلامی شخصی خواسته و یا ناخواسته ظلمی کند، قرآن می گوید حتی الامکان گذشت کنید. در اختلاف نظرهایی که در خانواده و یا میان افرادبوجود می آید اگر ما خشونت بورزیم منجر به بزهکاری و جنایت می شود اما در صورت گذشت و عدالت، بالطبع با رعایت ارزش های انسانی مرتفع می شود.

جامعه ما از الگوها فاصله گرفته است یعنی از بزرگان نام برده می شود اما در عمل از آنها تاسی نمی شودهر کدام از ائمه اهل ایثار و گذشت بودند و ما هم باید بدون هیچ توجیهی با اعضای جامعه و غیر مسلمانان به این شیوه رفتار کنیم

مشاور پژوهش و برنامه‌ریزی معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه سخنانش گفت: طبق آیه قرآن شکر و سپاسگذاری عنصر مهمی در رفتار افراد محسوب می شود. با شکرگذاری هاله ای از محبت در افراد به وجود می آید و اجازه ایجاد کدورت و کینه را نمی دهد.

عباسی مقدم درباره تفاوت رفتار امروز افراد جامعه با رفتار الگو و قرآنی گفت: قطعا رفتار امروز ما با الگوی قرآنی تفاوت بسیار دارد. قرآن در موضوعات اخلاقی هم دستورالعمل و هم الگو ارائه داده است. الگوهایی مانند حضرت لقمان(ع)، حضرت ابراهیم(ع) و …که به دلیل داشتن رفتارهای مثبت معرفی شده اند. طبعا ما باید به الگوها توجه ویژه داشته باشیم.

بسیاری از بزهکاری هایی که در جامعه اتفاق می افتد ناشی از مسائل روانشناختی هم می شود یعنی به جهت مشکلاتی که برای بعضی از اقشار بوجود می آید، از تحمل افراد کاسته می شود و دستگاه های مسئول که وظیفه ایجاد آرامش را به عهده دارند در انجام وظیفه خود کم کاری کرده

جامعه ما از الگوها فاصله گرفته است

وی اظهار کرد: جامعه ما از الگوها فاصله گرفته است. یعنی از بزرگان نام برده می شود اما در عمل از آنها تاسی نمی شود. هر کدام از ائمه اهل ایثار و گذشت بودند و ما هم باید بدون هیچ توجیهی با اعضای جامعه و غیر مسلمانان به این شیوه رفتار کنیم. جامعه ما نیازمند بازگشت به ارزش ها و الگوهای قرآنی است. این مولفه ها به خوبی می توانند انسان را هدایت کنند و وظیفه رسانه ها هم بازگویی این مسائل است.

عباسی مقدم بیان کرد: قرآن صرفا کلی گویی نمی کند بلکه الگو و راهکار هم ارائه می دهد. مثلا الگوی عفو در قرآن حضرت یوسف است چرا که برادران خود را عفو می کند. الگوهای قرآن الگوهای جدی و عینی و عملی است و حرفی و شعاری نیستند. در صورت عدم تاسی به الگوهای قرآنی دچار مفاسد و افول تمدن می شویم.

وی اضافه کرد: بسیاری از بزهکاری هایی که در جامعه اتفاق می افتد ناشی از مسائل روانشناختی هم می شود یعنی به جهت مشکلاتی که برای بعضی از اقشار بوجود می آید، از تحمل افراد کاسته می شود و دستگاه های مسئول که وظیفه ایجاد آرامش را به عهده دارند در انجام وظیفه خود کم کاری کرده و حتی بعضی دستگاه ها و نهادها که با افراد ارتباط بیشتری دارند، به جای خدمت آزاررسانی می کنند.

این محقق و نویسنده کشورمان افزود: بالطبع چنین رفتارهایی مشکلات را مضاعف می کند. جامعه ما با توجه به کم توجهی به الگوها و ارزش های دینی و قرآنی، با عملکرد نامناسب نهادهای مسئول مواجهه می شود و این باعث تحریک احساسات افراد می شود. در نتیجه افراد دچار عقده های روانی می شوند و این اختلالات به شکل پرخاشگری و زد و خورد خود را نشان می دهد.

وی در پایان سخنانش گفت: علاوه بر توجه به جنبه های معنوی باید به آنچه که در جامعه و پیرامون ما هم می گذرد توجه داشته باشیم. اگر هر شخص و نهادی وظیفه خود را به خوبی انجام دهد، آرامش و امنیت در جامعه ایجاد می شود. باید عوامل ناامنی را در جامعه از بین برد که این ناامنی ها می توانند اقتصادی، نظامی، روانی، اخلاقی و … باشند.

انتهای پیام/