عاشورا و امکان زیست دینی در دوره مدرن

به گزارش پایگاه خبری ـ تحلیلی طلیعه به نقل از فارس، حجت الاسلام والمسلمین دکتر حسینعلی رحمتی، استاد حوزه و دانشگاه در یادداشتی به عاشورا و امکان زیست دینی در دوره مدرن پرداخته است.

انسان امروز که در جامعه ای چون ایران در کشاکش سنت و تجدد به سر می برد و می توان گفت با دنیای جدید و اقتضائاتش رو به رو شده است، نیازهای فراوانی را در خود احساس می کند. هویت یابی، نیل به معنایی برای زندگی، جایگاه ارزش ها در حیات فردی و اجتماعی و مواردی از این قبیل برخی از چیزهایی است که او در صدد دست یافتن به آنهاست. به نظر می رسد اگر واقعه عاشورا به خوبی واکاوی و درس های آن تبیین گردد، می تواند برای انسان امروز، همچنین برای جامعه اسلامی، راه های فراوانی را گشوده و افق هایی را فرا روی او قرار دهد.

عاشورا و امکان زیست دینی در دوره مدرن

یک علت اهمیت عاشورا ارتباط وثیقش با باورهای دینی جمع کثیری از مسلمانان است. این امر از چند جهت دارای اهمیت است:

نخست آنکه شناخت صحیح این واقعه، در حقیقت شناخت بخشی از تاریخ اسلام و تحولات جامعه اسلامی است و امروزه مسمانان به دلایل مختلف نیازمند این آشنایی و بازشناسی هستند.

جنبه دیگر آن دفاع از دین و دینداری وتبلیغ اندیشه های دینی در عصر حاضر است. نهضت امام حسین (ع) از آنجا که اولا داعیه دینی و اصلاح‌گری در امر دین داشت، ثانیا به پیشگامی مردی از خاندان پیامبر(ص) انجام گرفت و ثالثا امروزه بزرگداشت و یادکرد آن جزو مناسک و مراسم دینی به شمار می آید، نمی تواند از بحث دین در دنیای معاصر به دور باشد. این نهضت نشان داد هر حرکت اجتماعی آنگاه که پشتوانه دین و پیشوایی دینداران را با خود داشته باشد از مانایی و تاثیرگذاری بیشتری برخوردار می‌شود؛ هرچند در کوتاه مدت به ظاهر شکست بخورد.

اگر بتوان چنین امری را اثبات نمود و اگر بتوان تاثیر باور به عاشورا و شعارهای آن را در تحولات فردی و اجتماعی انسانها تبیین کرد، در واقع می توان از حیات دین و دین داری در دوران معاصر دفاع کرده و علیه کسانی که دین را مربوط به دورۀ پیشامدرن دانسته و امروزه وجود آن را غیر ضروری می دانند، احتجاج کرد.

کربلا؛ یک منظره، چند منظر

نکته دیگری که بیان‌گر اهمیت و ارزش قیام عاشوراست چند بعدی بودن آن است. آنچه در سال شصت و یک هجری در آوردگاه نینوا و در مدت زمانی اندک بین دو سپاه واقع شد، یک نزاع قبیله ای کوچک یا واقعه صرفا نظامی نبود، بلکه یک پدیده چند وجهی بود.

از یک جهت صبغه دینی داشت، چرا که در راه احیای ارزش های دینی و اصلاح کژی ها و بدعت های پیش آمده در دین پیامبر(ص) به وقوع پیوسته بود.

از سوی دیگر یک وجهه سیاسی داشت، چرا که مسئله سرپیچی از بیعت با حاکم جور زمان و مبارزه با یک نظام سیاسی بود.

از جهت دیگر صبغه ای توحیدی، عرفانی و اخلاقی داشت. حرکات و سکنات امام و یارانش، قصد قربت و اخلاص‌شان، اخلاق و رفتاری که داشتند، توجه شان به شعائر دینی و انجام فرائض، وجود روحیه توکل و اخلاص و مواردی از این قبیل نشان گر این وجه از وجوه حادثه است.

از جهتی دیگر یک وجه حماسی داشت. این حالت در شخصیت خود امام حسین (ع) بیش از دیگران به چشم می آید. از سوی دیگر یک جلوه تربیتی و انسان سازی داشت.

مجموع این جنبه ها و جلوه هاست که، به قول شهید مطهری (در کتاب حماسه حسینی، ص۳۸۱)، باعث شده بتوانیم جامعیت اسلام را در چهره حماسه حسینی ببینیم. با توجه به آنچه گفته شد، امروزه یکی از مسئولیت های مهم افراد و نهادهای دلسوز، متعهد و موظف به تبلیغ دین، معطوف به بازشناسی دقیق ابعاد این واقعه و معرفی آن  است.

یک توصیه

مدتهاست که همگی از دو تعبیر متفاوت گوگل برای واژه عاشورا خبر داریم. اگر این واژه را به فارسی جستجو کنید، پوسترهای عاشورایی برایتان نمایان خواهد شد اما اگر این واژه را به زبان انگلیسی جستجو کنید، به غیر از خون و خونریزی و مراسم قمه زنی و عزاداری های نامتعارف بسیار خشن – که بارها از سوی مقام معظم رهبری و اکثر مراجع تقلید به شدت نهی شده – نخواهید دید که  فرد غیرمسلمان خارجی که مشتاق مطالعه درباره اسلام است را در نظر بگیرید؛ مورد توجه ترین فرد در اسلام رو امام حسین (ع) و بعد از آن پراهمیت ترین و مورد توجه ترین اتفاق تاریخ اسلام را عاشورا می یابد. کلمه Ashura را در اینترنت سرچ می کند و با تصاویری رو به رو می شود که تمام حقیقت عاشورا را قمه زنی و خونریزی معرفی کرده و شیعیان را وحشی ترین انسان ها نمایش می دهد.

در نتیجه .. ؟! بارها و بارها خبرگزاری های داخلی کشور (از جمله مطلب همین چند روز پیش خبرگزاری فارس) درباره این موضوع بحث کرده اما بدلیل دانش کم مدیران سایت ها و برنامه نویسان وب سایت های داخلی همواره سهم شیعه از این مبارزات اعتقادی در فضای مجازی، باخت بوده است .

خبرگزاری ها و نویسندگان وبلاگها و وبسایت های نگران این موضوع ، این جریان بوجود آمده در گوگل را تماما سیاسی می دانند ! هر چند بخشی از آن سیاسی است اما به نظر بنده عامل اصلی دانش کم و عدم تلاش ما برای تغییر این جریان به سمت معرفی حقیقت عاشورا به دنیاست .

آن چه معمولا در بین شیعیان جلوه و جمال بیشتری دارد صبغه عاطفی عاشورا است. این امر گر چه امری نیکو و لازم است ولی نباید موجب کم توجهی به ابعاد دیگر واقعه و واکاوی سویه های دیگر آن شود. بی توجهی به این امر می تواند موجب شود که حادثه ای چنان انسان ساز و چندبعدی تبدیل شود به یک حادثه صرفا جانسوز و می تواند موجب پدیدار شدن این ذهنیت به ویژه در بخشی از نسل جوان شود که حادثه ای بوده که اتفاق افتاده و ما نیز اینک جز سوگواری درباره آن وظیفه ای دیگر نداریم. این در حالی است که واقعیت جز این است و می توان حادثه ای به عظمت نهضت حسینی را از ابعاد مختلف مورد تامل قرار داد و از آن درسهای فراوان فرا گرفت.

شور حسینی، شعور حسینی، شعایر حسینی

یکی از ساحتهای عالی وجود آدمی، برخورداری او از عواطف و احساسات است. این امر موجب می شود که آدمی به افراد یا اشیای گوناگون دل ببندد و از حوادث مختلف زندگی، بسته به شادی آفرین یا غم افزا بودن آنها، تاثیر بپذیرد. به هر اندازه آن چه مورد علاقه و محبت انسان قرار می گیرد برای او ارزش و اعتبار بیشتری داشته باشد طبیعتا دل بستگی روحی و عاطفی به آن هم بیشتر، و در نتیجه تاثیر پذیری از آن نیز عمیق تر و ماندگار تر است. علقه هایی که مبتنی بر یا مرتبط با باورهای دینی باشند از این سنخ هستند. به همین خاطر است که علاقه مندان به امام حسین(ع) و خاندان گرامی اش، به ویژه شیعیان، در هر زمان و مکان، و به طور خاص در ایام محرم، یاد آنها را گرامی می دارند و با برگزاری مراسم مختلف و بذل جان و مال علاقه و محبت خود را به آنها نشان می دهند. «شور حسینی» سرمایه ای است بس ارزشمند که بایستی «به جا و به اندازه و به درستی» آن را ابراز کرد  و از آن بهره گرفت.

اما توجه به شور نباید ما را از توجه به «شعور حسینی» و شناخت اهداف واقعه عاشورا غافل کند. بلکه شور و شعار باید در خدمت شعور و معرفت باشد. این یکی از درسهایی است که از حرکت اباعبدالله(ع) می آموزیم.

انتهای پیام/