نیازمند تصحیح و تکمیل علوم انسانی بر اساس آموزه‌های اسلامی هستیم

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری ـ تحلیلی طیلعه، متن زیر یادداشتی است که دکتر محمد فنایی اشکوری، استاد موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) درباره موضوعات و بحثهای پیش آمده درباره علم دینی و علوم انسانی اسلامی نوشته است:
در پی مباحثی که این ایام درباره امکان یا عدم امکان علم انسانی دینی صورت گرفته است، دوستان فرهیختۀ  بسیاری از حقیر خواسته اند چیزی در این باب بنگارم. متأسفانه در این موضوع مانند بسیاری از موضوعات دیگر ما با افراط و تفریط مواجه هستیم.

برخی از اهل نظر از جمله آقایان عبدالکریم سروش، رضا داوری و حسن روحانی در بیاناتی علم انسانی دینی را ناممکن و دست نایافتنی دانسته اند و برخی از آنان مفهوم علم دینی را به سخره گرفته اند. برخی دیگر نیز به طور کلی علوم انسانی جدید را سراپا باطل و ضد اسلامی تلقی می کنند و برآنند که مانیازی به علوم انسانی جدید  نداریم و علوم انسانی اسلامی سراپا  برخلاف علوم انسانی جدید است. راقم این سطور با این هر دو موضع سخت مخالف است.

بخش هایی از آنچه به عنوان علوم انسانی ارائه می شود مبتنی بر مادیگری و ناسازگار با آموزه های اسلامی است. این مدعا در حوزه هایی مثل سیاست، حقوق و تعلیم و تربیت بیش از موارد دیگر آشکار است

مخالفت با علوم انسانی اسلامی بر دو پیش فرض مبتنی است: یکی اینکه علوم انسانی جدید سراپا عقلانی و تجربی و از این رو جهانی (universal) است و دوم اینکه اسلام فاقد آموزه هایی در حوزۀ علوم انسانی و زیست جمعی بشر است. این هر دو پیشفرض باطل است.
اگر علوم انسانی جدید سراپا تجربی و عاری از عناصر فلسفی، اعتقادی، ارزشی و فرهنگی بود سخن فوق تمام بود و ما می توانستیم علوم انسانی موجود را  یکجا بپذیریم، اما حق این است که آنچه به عنوان علوم انسانی در اختیار داریم، چنین نیست. آیا همۀ آنچه در علومی مثل حقوق، تعلیم و تربیت و سیاست طرح می شود مانند فیزیک و شیمی تجربی است؟ ابدا چنین نیست. پیش فرض دوم نیز باطل است. نمی توان با تعالیم اسلامی آشنا بود و به حقانیت آن اذعان داشت و در عین حال بعد اجتماعی آن را انکار کرد.  
دیدگاه مقابل نیز ناتمام است. اگر همۀ آنچه در علوم انسانی جدید مطرح است با عقلانیت و تجربه و پژوهش علمی بیگانه بود و یکسره برخاسته از تفکر ماتریالیستی و استعماری و در تعارض با آموزه های دینی بود، سخن این طایفه تمام بود، اما چنین نیست. همۀ آنچه در علوم انسانی جدید مطرح است از یک سنخ نیست.

بسیاری از دعاوی علوم انسانی مبتنی بر تحقیقی و پژوهش و تجربه علمی است و تعارضی با آموزه های اسلامی ندارد، اما بخش هایی از آنچه به عنوان علوم انسانی ارائه می شود مبتنی بر مادیگری و ناسازگار با آموزه های اسلامی است. این مدعا در حوزه هایی مثل سیاست، حقوق و تعلیم و تربیت بیش از موارد دیگر آشکار است.

بنابراین ما نیازمند بازسازی و تصحیح و تکمیل علوم انسانی بر اساس مبانی و آموزه های اسلامی هستیم. علم انسانی مطلوب و متناسب با آموزه های دینی و فرهنگ ما علمی است که هم از میراث بشری بهره می گیرد و هم از تراث علمی و معنوی اسلامی استفاده می کند. نه یافته های عقلانی و تجربی بشر را کنار می نهد و نه از آموزه های وحیانی و اندیشه ورزی های حکیمان و عالمان اسلامی خود را محروم می کند. این مدعا را شرحی  لازم است که فعلا مجال آن نیست.
این سخن را ترجمهٔ پهناوری          گفته آید در مقام دیگری

انتهای پیام/